-- 30 stycznia 2014 --
Sukces czy porażka? Tabele na polu eksploatacji „odtwarzanie”.

-- Autor: Sylwia Wiewiórka-Zyga --

Postępowanie przed zespołem orzekającym KPA na polu eksploatacji „odtwarzanie” szybko otrzymało miano „sukcesu”, doprowadziło bowiem, choć z niewielkimi zmianami, do zatwierdzenia wspólnego wniosku „Tabeli stawek wynagrodzeń za odtwarzanie utworów i przedmiotów praw pokrewnych” ośmiu ozz reprezentujących uprawnionych. Tymczasem można się z tym zgodzić jedynie w zakresie uzgodnienia przez ozz jednej, wspólnej tabeli, co jako pierwsi postulowali hotelarze, wskazując że ustalenie i pobieranie ujednoliconej stawki spowoduje przejrzystość i usprawni całą procedurę. Jednak wobec czynionych zrazu rozważań na temat mediacyjnego, bądź koncyliacyjnego charakteru tak działającej Komisji, należy stwierdzić, iż w przypadku tego zakończonego postępowania o jakiejkolwiek koncyliacji czy mediacji, w ogóle nie było mowy.

Procedura przed zespołem orzekającym.
Wspólny wniosek złożono 20.12.2012 roku, podpisały się pod nim SAWP, ZASP, SFP, SAFT, ZAIKS, ZPAV, STOART, Stowarzyszenie Twórców Ludowych i Stowarzyszenia Autorów i Wydawców Polska Książka. Dołączono doń tabelę poszczególnych rodzajów działalności, w tym prowadzonych przez hotele, w których odtwarzane są m.in. utwory audiowizualne, słowne i muzyczne- za pomocą wszelkich urządzeń służących do odtwarzania dźwięku i obrazu. Ale sam wniosek Izbie Gospodarczej Hotelarstwa Polskiego, jako uczestnikowi postępowania w KPA, doręczono dopiero 10.05.2013 roku, a więc blisko 5 miesięcy od daty złożenia- przy 6 miesięcznym terminie jego rozpatrzenia. Jednocześnie zespół orzekający wyznaczył… 7-dniowy termin od tej daty na „powołanie wszelkich twierdzeń, zarzutów i dowodów”. Izba, domagając się odmowy zatwierdzenia tabeli w części odnoszącej się do hoteli, złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłego oraz zeznań świadków- osób zarządzających hotelami. Jednocześnie poprosiła o wyznaczenie dodatkowego terminu do zaprezentowania stanowiska i przedłożenia dowodów, co zostało szybko oddalone na posiedzeniu zespołu w dniu 28.05.2013 roku. Choć wnioskodawcy tabeli mieli bardzo dużo czasu (umorzenie poprzedniego postępowania nastąpiło…2.07.2012 roku) na przygotowanie się do nowego postępowania, zebranie materiału dowodowego i opracowanie stanowiska. Natomiast hotelarze- wręcz przeciwnie- wobec wyznaczonych 7 dni nie mieli najmniejszych możliwości zgromadzenia materiału dowodowego. W szczególności opartego na dokumentach, w postaci badań, opinii czy ankiet, toteż wnioskowane dowody osobowe były istotnymi środkami na poparcie stanowiska IGHP. Nie wspominając o braku podstawy prawnej wyznaczenia tak krótkiego terminu na wniesienie odpowiedzi na wniosek; zgodnie z art. 207 k.p.c. w zw. z art. 1101 ust.3 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w zw. z art. 13 par. 2 k.p.c., uczestnikowi postępowania powinien być wyznaczony co najmniej 14-dniowy termin do wniesienia odpowiedzi. Jednak, co najbardziej osobliwe, 28.05.2013 roku odbyło się posiedzenie zespołu orzekającego na którym przedstawiciele ozz, dokonali kilkudziesięciominutowej prezentacji wyświetlanej na ekranie, stanowiącej w ich ocenie uzasadnienie do uwzględnienia złożonego wniosku o zatwierdzenie stawek wynagrodzeń. W odpowiedzi na tę prezentację, zawierającą m.in. konkretne dane liczbowe, co do których nie było możliwości bieżącej korekty na posiedzeniu, uczestnicy wnieśli o wyznaczenie choćby kilkudniowego terminu na ustosunkowanie się. Jednak wniosek ten szybko, bo jeszcze na tym samym posiedzeniu, został oddalony. Doprawdy, trudno zrozumieć nierówne traktowanie wnioskodawców i uczestników postępowania w zakresie rozstrzygnięć dotyczących tak podstawowych spraw, jak prekluzja dowodowa. Niewątpliwie zaprezentowanego na posiedzeniu materiału ozz nie można nazwać „stanowiskiem”, lecz „środkiem dowodowym”. Zostały bowiem przedstawione w nim stosunki pomiędzy elementami świata zewnętrznego, rozumiane jako pewien związek zachodzący pomiędzy elementami rzeczywistości, co niewątpliwie powinno stanowić przedmiot dowodu, w tym przypadku- z dokumentu. W dniu 3.07.2013 roku odbyło się kolejne posiedzenie zespołu orzekającego, na którym oddalono wszystkie wnioski dowodowe IGHP o przeprowadzenie osobowych źródeł dowodowych i zamknięto postępowanie. Izba nie miała przy tym możliwości poznania przyczyn oddalenia wniosków dowodowych, jak również nie znalazły się w treści uzasadnienia wydanego orzeczenia. Decyzja ta zachwiała zasadą kontradyktoryjności, będąca jednym z ważniejszych warunków osiągnięcia celów postępowania, umocniła zaś zasadę szybkości postępowania, uniemożliwiając jednak realizację na równych warunkach uprawnień podmiotów postępowania do wydania prawidłowego orzeczenia. W myśl zasady kontradyktoryjności zbieranie materiału dowodowego i przedstawianie go organowi w postaci wniosków dowodowych jest procesowym prawem i obowiązkiem stron i odpowiednio wnioskodawców i uczestników postępowania przed zespołem orzekającym KPA. Udział podmiotów zainteresowanych w postępowaniu dowodowym, umożliwienie rozwinięcia im aktywności dowodowej sprzyja wszechstronnemu wyjaśnieniu kwestii będących przedmiotem postępowania, wyszukaniu wszelkich możliwych dowodów i wyczerpaniu argumentów. Niestety w zakończonym przed KPA postępowaniu tego zabrakło, co doprowadziło do nieprawidłowości wydanego rozstrzygnięcia.
Okowy 6 miesięcy.
Istotną kwestią, która miała wpływ na przebieg postępowania był ustawowy obowiązek zakończenia postępowania w terminie 6 miesięcy (art. 11013 1 ustawy). W doktrynie podkreśla się znaczenie zasady szybkości postępowania przed KPA, należy jednak zastanowić się, czy powinna być ona traktowana jako naczelna dla ustalania stawek wynagrodzeń za korzystanie z praw autorskich i pokrewnych. Owszem, postępowanie powinno trwać możliwie krótko, co ułatwia realizację zasady bezpośredniości i przyczynia się do zaoszczędzenia kosztów; jednakże przesadne przyspieszanie i dążenie do zakończenia w wyznaczonym w tym wypadku przez ustawodawcę 6-miesięcznym terminie, nie może w żaden sposób kolidować z interesem stron. Konsekwencją takiego ujęcia jest wniosek, iż wszelkie instytucje będące wyrazem zasady szybkości postępowania(w tym również prekluzja dowodowa), powinny być tak interpretowane, aby pozostały w zgodzie z interesami stron. Mylnie interpretowana zasada szybkości postępowania zniweczyła obowiązek dokonywania ustaleń zgodnych z jego celem i odnoszących się bezpośrednio do kwestii ustaleń faktycznych. Ponadto, ustawodawca nie rozstrzygnął kwestii rozpoczęcie biegu 6-miesięcznego terminu na przeprowadzenie postępowania; czy jest to data złożenia wniosku, ukonstytuowania się składu orzekającego, moment doręczenia wniosku uczestnikom postępowania, czy data opublikowania ogłoszenia, o której mowa w art. 11012 ust. 8? Z racji, iż momentem „zawisłości” sprawy w toku w postępowaniu nieprocesowym jest chwila doręczenia wniosku uczestnikom postępowania, termin ten może być liczony od daty opublikowania ogłoszenia, o której mowa w art. 11012 ust. 8. Ale termin ten mógłby być również liczony od daty wpłynięcia wniosku o zatwierdzenie tabel lub od dnia upływu 7-dniowego terminu wyznaczenia arbitrów, o którym mowa w art. 11011 ust. 2 uPA…Tylko wskazane interpretacje pozwalają wszystkim potencjalnym uczestnikom postępowania na pewne określenia terminu wszczęcia postępowania. Nie sposób natomiast przyjąć, że termin wszczęcia postępowania może zależeć od swobodnej decyzji zespołu orzekającego KPA, skoro wpływa on na prawa i kształtuje obowiązki wszystkich potencjalnych uczestników postępowania.
Koszty dla hoteli, czyli problem uwzględnienia art. 110 upA.
Z szacunków hoteli wynika, iż zatwierdzona propozycja stawek przekładać się będzie średnio na dwu lub nawet trzykrotny wzrost obciążenia hoteli w stosunku do obecnie ponoszonych z tego tytułu ciężarów. Zastrzeżenia budzi także prawidłowość zastosowania kryteriów, o których mowa w art. 110 uPA, albowiem zgodnie z zatwierdzoną tabelą, czynnikiem różnicującym wysokość stawek jest jedynie kategoria hotelu. W szczególności w tabeli nie ma rozróżnienia wysokości opłat ze względu na lokalizację, powierzchnię, czy przeznaczenie obiektu hotelowego, obłożenie, ceny oraz sezonowość konkretnych usług, które mają kluczowy wpływ na wysokość globalnego przychodu w działalności hotelarskiej. Kryteria te powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie ewentualnej wysokości przychodu wynikającego z korzystania z utworów i w sposób bezpośredni przekładać się na wysokość stawki. Ich nieuwzględnienie powoduje, iż powołane przez ozz kryteria są pozornymi w odniesieniu do obiektów hotelowych. Ich nieprawidłowość sprowadza się do tego, iż niezależnie od wysokości przychodu hotelu, obiekty o tożsamej ilości pokoi i tej samej kategorii będą obciążone identyczną opłatą miesięczną, pomimo, iż wysokość całkowitego przychodu z działalności hotelarskiej może wahać się od kilkunastu tysięcy do kilku milionów złotych w skali jednego okresu. Nieuwzględnienie sezonowości prowadzi do sytuacji, iż wiele obiektów działających jedynie 3 miesiące w roku, musi ponosić takie same opłaty przez cały rok, czyli płacić za nie mające miejsca odtwarzanie utworów… w pustych pokojach. Treść art. 110 uPA wskazuje, że wysokość stawek powinna uwzględniać wysokość wpływów osiąganych z korzystania z utworów i przedmiotów praw pokrewnych. Powoduje to obowiązek oceny, czy istnieje adekwatny związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy faktycznym korzystaniem z utworów, a niepotencjalną możliwością korzystania(np. poprzez fakt posiadania odbiornika)- z poziomem osiąganych przychodów. W praktyce hotelarskiej korzystanie bądź tym bardziej potencjalna możliwość korzystania z utworów, nie ma wpływu na decyzję gościa hotelowego w zakresie wyboru hotelu, przedłużenia pobytu lub zamówienia dodatkowej usługi, które zwiększyłyby przychody. Wobec faktu, iż zatwierdzona tabela nie uwzględnia ani wysokości wpływów osiąganych z korzystania z utworów i przedmiotów praw pokrewnych przez zobowiązanego do zapłaty, ani charakteru oraz zakresu korzystania z nich, środowisko hotelarskie złożyło wniosek do Sądu Okręgowego w Poznaniu o odmowę zatwierdzenia stawek na polu eksploatacji odtwarzanie. I oto, w tym momencie aktualizuje się wielokrotnie stawiane pytanie o zasadność działania Komisji Prawa Autorskiego.

Autor

Sylwia Wiewiórka-Zyga

Sylwia Wiewiórka-Zyga, radca prawny. Ukończyła studia magisterskie oraz stacjonarne studia doktoranckie na Wydziale Prawa i Administracji UMCS w Lublinie, gdzie w latach 2002-2009 prowadziła zajęcia ze studentami w Instytucie Prawa Karnego w Katedrze Kryminalistyki i Prawa Dowodowego. Po odbyciu aplikacji sądowej zakończonej egzaminem sędziowskim, obecnie wykonuje zawód radcy prawnego. Od 2009 roku jako Dyrektor Biura Prawnego...

Artykuły powiązane

Czy Komisja Prawa Autorskiego ma sens?
Mec. Wojciech Z. Dziomdziora - 16 marca 2012
Debiutując na forum Przyjaznego Prawa Autorskiego chciałbym tym samym dokonać pierwszej nieśmiałej próby podsumowania prac nowej Komisji Prawa Autorskiego. Mam w niej...

OPINIE EKSPERTÓW

Od długiego czasu spory wokół zabezpieczania praw autorskich, w szczególności w zakresie praw do reemisji, są przedmiotem dyskusji rynku, ozz-ów i...

Anna Streżyńska

Cieszę się, że wymiana zdań niezależnych ekspertów nabiera tempa i polemicznych rumieńców. Choć nie jestem ekspertem, ale jedynie- z konieczności-...

Jerzy Straszewski

Prezes PIKE

W swej praktyce zawodowej daję pierwszeństwo prawu w działaniu, dlatego też przed długi czas skutecznie opierałem się namowom aby przygotować...

Mec. Andrzej Kazimierz Kaczorowski.