-- 4 czerwca 2013 --
KPA - postulaty na dziś i jutro.

-- Autor: Mec. Andrzej Kazimierz Kaczorowski. --

W swej praktyce zawodowej daję pierwszeństwo prawu w działaniu, dlatego też przed długi czas skutecznie opierałem się namowom aby przygotować tekst na stronę www.przyjazneprawoautorskie.pl . Tekst, który siłą rzeczy musi mieć z jednej strony charakter publicystyczny, a zatem odbiegający od przygotowywanych przeze mnie na co dzień opinii, ekspertyz, informacji prawnych, pism procesowych, czy korespondencji w toku postępowań przed organami administracji i sądami, a z drugiej musi uwzględniać praktykę stosowania prawa, często trudną do zrozumienia przez osoby niemające z prawem do czynienia na co dzień.

Taki tekst z natury rzeczy może okazać się dla większości czytelników niezbyt ciekawy, wręcz hermetyczny. Ale obecnie uznaję, iż dalszy opór nie ma sensu i pora ulec, a skłania mnie do tego postawione przez redaktorów strony pytanie- które, jak sądzę, zadaje sobie również wiele innych osób, śledzących konsekwencje wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2010 roku o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych- tj. czy możliwe jest szybkie i skuteczne usprawnienie procedury postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego tak, abyśmy doczekali się zatwierdzania tabel wynagrodzeń na większą skalę?
Przypomnę jedynie, iż ww. ustawa nowelizacyjna weszła w życie w dniu 21 października 2010 roku i m.in. na nowo określiła organizację i kompetencje Komisji Prawa Autorskiego oraz procedurę postępowania przed Komisją. W dniu 21 grudnia 2010 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołał skład Komisji Prawa Autorskiego obecnej kadencji, w której pracach mam sposobność uczestniczyć. Jestem przekonany, iż arbitrzy Komisji Prawa Autorskiego odebrali powołanie do składu Komisji jako wyróżnienie, ale też jako wyzwanie i znaczną odpowiedzialność. Zwłaszcza, że z pracami Komisji Prawa Autorskiego, zarówno uprawnieni i reprezentujące ich organizacje zbiorowego zarządzania, jak i użytkownicy praw wiązali duże nadzieje w zakresie regulowania zagadnień, wskazanych w art. 1101 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W szczególności znaczenie priorytetowe miało przewidziane dla Komisji zadanie: rozpatrywania spraw o zatwierdzanie tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych.
Niestety, dotychczasowe, ponad dwuletnie doświadczenia, związane z postępowaniami przed Komisją Prawa Autorskiego o zatwierdzanie tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych, przynoszą, w mojej ocenie, zawód. Nie jest to zresztą ocena odosobniona, a raczej, wśród osób zaangażowanych w ww. postępowania, powszechna. Równie powszechne wydaje się przekonanie o nieskuteczności części z przyjętych rozwiązań. Świadczy o tym zwłaszcza znikoma ilość postępowań o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń, które zakończyły się rozstrzygnięciami merytorycznymi. Większość dotychczasowych orzeczeń to albo orzeczenia o umorzeniu postępowań z uwagi na upływ 6-miesięcznego okresu przewidzianego przez ustawę dla ich zakończenia, względnie oddalające wnioski. Ale praktyka dotychczasowych postępowań pozwala moim zdaniem, w sposób graniczący z pewnością, na wskazanie zagadnień, przede wszystkim proceduralnych, które są przeszkodą w sprawnym prowadzeniu postępowań przed Komisją Prawa Autorskiego w sprawach o zatwierdzanie tabel wynagrodzeń, jak i w orzekaniu przez poszczególne składy Komisji co do meritum. Wydaje się również, iż możliwe jest w miarę szybkie, dość proste i niekontrowersyjne usprawnienie dotychczasowych rozwiązań. Zresztą, swoje propozycje w tym zakresie arbitrzy Komisji Prawa Autorskiego omówili i uzgodnili już w marcu 2012 roku, a kilka dni temu minął rok od dnia, gdy przedstawili autorską propozycję nowelizacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Dalsze losy tej propozycji nie są mi znane, ale realizm (nie tylko prawniczy) każe zakładać, że zmuszone one były ustąpić pierwszeństwa innym, uznanym za bardziej istotne, projektom. Niemniej, warto te propozycje zaprezentować i jako wynik obserwacji i spostrzeżeń osób bardzo dobrze, jeśli nie najlepiej, zorientowanych w procedurze i problematyce, dotyczącej zatwierdzania tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych. Jak już wspomniałem, są to propozycje niebudzące większych sporów, które nie zmieniając obecnie obowiązujących konstrukcji i zasadniczych rozwiązań, pozwoliłyby na usprawnienie prac Komisji Prawa Autorskiego i umożliwiłyby merytoryczne orzekanie w znacznie większej liczbie spraw. Poniższy wywód jest wyrazem subiektywnej hierarchii ważności prezentowanych zagadnień, zaś jego celem wskazanie, nie zaś kompleksowe omówienie, którego nie pomieściłyby wyznaczone temu tekstowi ramy objętości.

Zawartość wniosku i zagadnienia dowodowe.

W pierwszej kolejności, wskazać należy na dyspozycję art. 11012 ust. 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który określa zawartość wniosku o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń. Jego lakoniczne i niewystarczające brzmienie sprawia, że wnioskodawcy rzadko wykraczają w treści wniosków poza zakres tego przepisu, co w praktyce niezwykle utrudnia składom Komisji Prawa Autorskiego ocenę faktyczną i formalnoprawną wniosków, bowiem przedstawiając swe wnioski i twierdzenia wnioskodawcy często … na nich poprzestają. Rozwiązaniem mogłaby być nowela wspomnianego przepisu tak, aby stanowił on co najmniej, iż wniosek o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń zawiera także uzasadnienie faktyczne, w tym ekonomiczne oraz uzasadnienie prawne, z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w art. 110 ustawy.
Z kwestią tą ściśle wiążą się zagadnienia dowodowe, z uwagi na odpowiednie stosowanie w postępowaniu przed Komisją Prawa Autorskiego przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. A zatem, przedmiotem dowodzenia winny być fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, zaś wnioskodawca i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie okoliczności faktyczne i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być przeprowadzone sprawnie i szybko. W konsekwencji, w sytuacji gdy strony, a przede wszystkim wnioskodawcy nie przedstawiają dowodów na okoliczność stosowanych stawek wynagrodzeń, jak też analiz lub opracowań, zwłaszcza o charakterze ekonomicznym, zespoły orzekające Komisji, bardzo często nie mają wystarczającego materiału dowodowego, aby orzec o zatwierdzeniu tabel, jak też aby odmówić zatwierdzenia tabel wynagrodzeń w całości lub w części i przedstawić w tym zakresie własne propozycje. Arbitrzy Komisji Prawa Autorskiego dysponują oczywiście wiedzą oraz doświadczeniem zawodowym z zakresu prawa autorskiego i praw pokrewnych, i ich znajomość materii znacznie wykracza ponad przeciętną, co jednak nie może zastępować dowodów w sprawie, ani uzasadniać rezygnacji ze stosowania normalnych reguł dowodowych.

Feralne 6 miesięcy.
Kolejne zagadnienie to, będąca wynikiem braku precyzji przepisów, wątpliwość związana z brzmieniem art. 11013 ust. 1 ustawy przewidującym, iż postępowanie w sprawie o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń przed zespołem orzekającym Komisji nie może trwać dłużej niż 6 miesięcy, chyba że wszyscy uczestnicy postępowania wyrażą zgodę na określone przedłużenie tego terminu. Otóż żaden przepis nie określa od kiedy należy liczyć owe 6 miesięcy, co ma znaczenie kluczowe. Pojawiło się kilka koncepcji, w tym i ta, aby termin ten liczyć od daty złożenia wniosku o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń, ewentualnie od daty pierwszego posiedzenia składu Komisji. Ostatecznie, w praktyce przyjęto, iż termin ten liczony jest od momentu powołania przewodniczącego zespołu orzekającego Komisji, co wydaje się, powinno być zapisane wprost przy kolejnej nowelizacji ustawy, podobnie jak wydłużenie z 6 do 12 miesięcy terminu postępowania w sprawie o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń przed zespołem orzekającym Komisji. Dotychczasowe doświadczenia i szereg umorzeń postępowań z uwagi na upływ 6-miesiecznego terminu (przy braku zgody na jego wydłużenie ze strony choćby jednego z uczestników postępowania) przemawiają za takim wydłużeniem, przy czym termin 12- miesięczny jest z pewnością adekwatny.

Co brać pod uwagę orzekając o zatwierdzeniu tabel wynagrodzeń?

Następna kwestia, również związana z dyspozycją art. 11013 tyle, że ust. 5 ustawy, to niewystarczająco określone w ustawie przesłanek, które wydając orzeczenie, zespół orzekający Komisji powinien brać pod uwagę. Uwzględniając funkcję regulacji oraz cel postępowania o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń, brakuje w tym przepisie normy, iż zespół orzekający Komisji bierze pod uwagę również:
- treść zezwolenia udzielonego wnioskodawcy przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego,
- zakres praw autorskich i praw pokrewnych reprezentowanych przez wnioskodawcę
- ogólne obciążenia podmiotów korzystających, nie zaś kwotę ogólnego obciążenia, bowiem nie zawsze ma ono charakter kwoty, ale bywa również procentowo liczone od wpływów.
W konsekwencji, uwzględniając dotychczasową niejednolitą praktykę, jak też realia rynkowe, uzasadniona wydaje się propozycja, która mogłaby znaleźć się np. w ust. 6 art. 11013, iż zatwierdzone tabele wynagrodzeń zawierają stawki wynagrodzeń, określone kwotowo i procentowo do wyboru przez podmioty korzystające z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych.

Czy zażalenie musi wstrzymywać prace zespołu orzekającego?

I jeszcze jedna rzecz z istotnych- ostatnia co do kolejności, ale nie co do znaczenia- której niedoregulowanie stało się przyczyną straty czasu i fiaska większości postępowań o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń, zakończonych umorzeniem z uwagi na upływ 6-miesięcznego terminu. Mam na myśli relację przepisu art. 11012 ust. 6 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i art. 510 § 1 Kpc, która ma znaczenie kluczowe dla ustalenia kręgu uczestników postępowania w sprawach o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń. W praktyce powstał uzasadniony spór, czy przepis art. 11012 ust. 6 ustawy jest przepisem szczególnym wobec art. 510 § 1 Kpc, czy też oba te przepisy można stosować równolegle. Z uwagi na cel postępowania oraz charakter ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, skłaniałbym się do tego pierwszego poglądu. Nadto, aby uniknąć sytuacji, w której złożenie zażalenia na postanowienia zespołu orzekającego Komisji o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika wstrzymuje rozpoznanie wniosku o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń co do meritum, zasadne byłoby wprowadzenie rozwiązań, zgodnie z którymi, co do zasady:
- przepisu art. 510 Kpc w postępowaniu przed zespołem orzekającym Komisji Prawa Autorskiego nie stosuje się;
- wnioskodawca staje się uczestnikiem postępowania z dniem złożenia wniosku, a pozostali zainteresowani stają się uczestnikami postępowania po wydaniu przez zespół orzekający postanowienia o dopuszczeniu do wzięcia udziału w sprawie;
- przewodniczący zespołu orzekającego Komisji przesyła do sądu zażalenie wraz z wnioskiem o dopuszczenie do wzięcia udziału w sprawie złożonym przez zainteresowanego, który wniósł zażalenie oraz z postanowieniem o odmowie dopuszczenia do wzięcia udziału w sprawie, pozostawiając w aktach sprawy, do czasu rozpoznania zażalenia przez sąd, ich odpisy, przy czym odpisu zażalenia nie doręcza się uczestnikom postępowania, a przepisu art. 395 § 1 Kpc nie stosuje się;
- na postanowienie o odmowie dopuszczenia do wzięcia udziału w sprawie przysługuje zażalenie, jednak wniesienie takiego zażalenia nie wstrzymuje biegu postępowania, zaś w razie uwzględnienia zażalenia, zainteresowany staje się uczestnikiem postępowania z dniem prawomocnego uchylenia postanowienia o odmowie dopuszczenia do wzięcia udziału w sprawie.

Warto sprecyzować.

Jest oczywiście jeszcze szereg innych propozycji do rozważenia, o charakterze precyzującym, takich jak:
- konieczność przewidzenia możliwości odwołania się uczestników postępowania o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń do sądu po umorzeniu postępowania ze względu na upływ czasu, bowiem obecnie z przepisu art. 11014 ust. 3 ustawy wynika, że w takiej sytuacji tylko wnioskodawca może w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia o umorzeniu postępowania przed zespołem złożyć wniosek o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń przez sąd;
- uregulowanie, iż podczas głosowania nad orzeczeniami innymi niż kończące postępowanie w sprawie, w przypadku równej ilości głosów, rozstrzygający jest głos przewodniczącego zespołu orzekającego Komisji;
- usunięcie obecnej wątpliwości i ustalenie wprost, iż w zakresie postępowania przed sądem, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej, do postępowań przed sądem stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym;
- czy wreszcie określenie wysokości opłaty od zażalenia na postanowienia zespołu orzekającego Komisji Prawa Autorskiego w ustawie z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Wskazane zagadnienia i ich uregulowanie nie rozwiążą wszystkich problemów związanych z omawianymi postępowaniami o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń przez zespoły orzekające Komisji Prawa Autorskiego, ale mogłyby usprawnić procedurę w sposób nieporównywalny ze stanem obecnym. Pozostaje zatem mieć nadzieję, iż oczekiwanie na nowelizację w tym zakresie nie będzie trwało zbyt długo.

Autor

Mec. Andrzej Kazimierz Kaczorowski.

Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego z 1989 roku, w 1991 roku ukończył aplikacje sądową, a w 1993 roku radcowską. W latach 1991-1994 pełnił urząd sędziego Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w Otwocku, od 1994 roku jest radcą prawnym- członkiem Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie. W latach 1996-1998 doradzał Burmistrzowi Gminy Warszawa Wilanów oraz był radcą prawnym tej gminy. Arbiter Komisji...

Artykuły powiązane

Czy Komisja Prawa Autorskiego ma sens?
Mec. Wojciech Z. Dziomdziora - 16 marca 2012
Debiutując na forum Przyjaznego Prawa Autorskiego chciałbym tym samym dokonać pierwszej nieśmiałej próby podsumowania prac nowej Komisji Prawa Autorskiego. Mam w niej...

OPINIE EKSPERTÓW

Debiutując na forum Przyjaznego Prawa Autorskiego chciałbym tym samym dokonać pierwszej nieśmiałej próby podsumowania prac nowej Komisji Prawa...

Mec. Wojciech Z. Dziomdziora

Dzięki wieloletniej współpracy z przedsiębiorcami telekomunikacyjnymi zdobyła wiedzę i doświadczenie pozwalające na udzielanie pomocy..

Mec. Anna Gąsecka

Interesuje się prawem własności intelektualnej i z tą dziedziną wiąże swoją przyszłość zawodową.

Iwona Głowala